Nooit Geweten 30-05-2026

#131 Transitiviteit: shop ze allemaal!

In deze aflevering kijken we naar een taalverandering die je nu live hoort ontstaan: intransitieve werkwoorden die transitief gebruikt worden, zoals "ik shop een broek" en "je rijdt hem al vanaf 300 euro". Waarom klinkt dat voor sommigen als fout, terwijl het tegelijk past in een oud Germaans...

Nooit Geweten 9-05-2026

#130 Polynesische navigatie: Tupaia

Dit is deel 2 van een tweeluik: het verhaal van Tupaia, de Polynesische priester en navigator die tijdens Cooks Endeavour-reis onmisbaar werd, maar zeker niet als ondergeschikte meeliep. Hij had een eigen agenda... De afbeelding bij deze aflevering toont een stukje van de kaart die Tupaia aan...

Nooit Geweten 25-04-2026

#129 Polynesische navigatie: de ontdekking van de Pacific

Hoe veroverden de Polynesiërs de grootste oceaan ter wereld — zonder kompas, kaart of instrumenten? Het verhaal van een van de bijzonderste navigatieculturen die de mens ooit heeft ontwikkeld. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 11-04-2026

#128 Dunning-Kruger effect

Hoe een bankrover die dacht dat citroensap hem onzichtbaar maakte, twee psychologen aan het denken zette over waarom mensen met weinig kennis op een gebied zichzelf juist het meest overschatten. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 28-03-2026

#127 Zwaartekracht-trein

Een manier om in drie kwartier naar ieder ander punt op de aarde te reizen, ZONDER energie te gebruiken. Althans, in theorie. De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/2c/2c636f50c4/index.html De oproep voor musea die zouden willen meewerken aan een verhaal over een...

Nooit Geweten 14-03-2026

#126 Kunga

Van de Soemeriërs hebben we afbeeldingen van hun grote strijdwagens met vier massieve wielen, getrokken door een soort paarden. Maar in die tijd waren er in Mesopotamië nog helemaal geen paarden. De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/b7/b7e4654e58/index.html De...

Nooit Geweten 28-02-2026

#125 Rose Mackenberg

In de jaren 1920 was het een ware plaag: malafide helderzienden en mediums die mensen in contact konden brengen met hun (in de oorlog of pandemie) overleden geliefden. Rose Mackenberg was een doortastende en onbevreesde onderzoeker die ze ontmaskerde. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 14-02-2026

#124 Grieks in het Romeinse Rijk

Een raar idee, maar toen Julius Caesar werd vermoord, zei hij niet "Ook jij, Brutus" in het Latijn, maar in het Grieks. Romeinen spraken eigenlijk vaker Grieks dan Latijn. Hoe dat zit? De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/71/71aa6a27dc/index.html Voor contact of...

Nooit Geweten 2-02-2026

Proloog op seizoen 10

Over een nieuwe tune, emails en verhalen uit Nederlandse en Vlaamse musea. De nieuwe muziek, waarvan je in deze proloog een eerste voorproefje te horen krijgt, is gecomponeerd en geproduceerd door Amir Swaab. Recent werk van Amir is het album Elaia. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 24-01-2026

Bonus: De Bayside Canadian Railway

In Bayside, Canada werd jarenlang een spoorweg geëxploiteerd van ongeveer 100 meter lang. Waarom? Leeslijst: https://en.wikipedia.org/wiki/Bayside_Canadian_Railway https://en.wikipedia.org/wiki/Merchant_Marine_Act_of_1920 Artikel met luchtfoto van de situatie Voor contact of...

Nooit Geweten 17-01-2026

Bonus: Avocadopitten en reuzenluiaards

Hebben avocado's zulke grote pitten, omdat ze vroeger verspreid werden door enorme familieleden van de luiaard? Een mooi verhaal dat helaas niet helemaal lijkt te kloppen. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 10-01-2026

Bonus: Onion Futures Act

Waarom je in de VS geen termijncontracten mag afsluiten op uien. De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/21/2164f83d87/index.html Leeslijst: https://en.wikipedia.org/wiki/Onion_Futures_Act https://nl.wikipedia.org/wiki/Future_(termijncontract) Voor contact of...

Nooit Geweten 3-01-2026

Bonus: De kortste wolkenkrabber

Over hoe een plaatsje in Texas de kortste wolkenkrabber ter wereld kreeg. De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/80/80af8db6d9/index.html Leeslijst: https://en.wikipedia.org/wiki/World%27s_littlest_skyscraper https://en.wikipedia.org/wiki/Texas_oil_boom Voor...

Nooit Geweten 28-12-2025

Bonus: George Everest

Over de man met een van de beroemdste namen ter wereld, die iedereen verkeerd uitspreekt. Tips voor een gulle gift: https://donate.wikimedia.org/ https://www.givedirectly.org/ De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 20-12-2025

#123 De Herschels: Een broer en zus die het heelal in kaart brachten

Deel 2 van een tweeluik over William en Caroline Herschel. Twee wetenschappers die hun belangrijke werk niet deden in het comfort van een groot familiekapitaal, maar met heel hard werken. Rolmodellen voor de eeuwen daarna. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 7-12-2025

#122 De Herschels: De ontdekking van Uranus

Deel 1 van een tweeluik over William en Caroline Herschel. Over het ontdekken van Uranus, de eerste planeet die werd ontdekt sinds de oudheid. En over naamgeving, veel over naamgeving... De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 22-11-2025

#121 Puffery: Leonard vs PepsiCo

Gek genoeg hoeven beweringen in reclames niet waar te zijn. Ze mogen niet misleidend zijn, maar sommige onware beweringen zijn zo overdreven dat niemand ze gelooft en dan mag het weer wel. Puffery heet dat. Bijvoorbeeld toen Pepsi een straaljager aanbood als prijs in een spaar-actie. De fotopuzzel...

Nooit Geweten 8-11-2025

#120 Lottocratie

Verkiezingen: het Feest van de Democratie. Maar zijn verkiezingen echt wel nodig om een volksvertegenwoordiging te selecteren? En hebben verkiezingen niet ook heel veel nadelen? De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 25-10-2025

#119 Hedy Lamarr

Hedy Lamarr was een grote ster in het Hollywood van de jaren 40. Maar ze was ook een slimme uitvinder. In 1942 bedacht ze bijvoorbeeld een manier om stoorzenders van Duitse schepen te slim af te zijn. Een technologie die toen revolutionair was en nu standaard onderdeel is van bijvoorbeeld...

Nooit Geweten 27-09-2025

#118 Poep

Onze poep ruikt niet lekker en we kijken er eigenlijk ook liever niet naar. Toch kan je er veel van aflezen over hoe het met je gaat. De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/5f/5f4b3f5bd1/index.html Leeslijst: https://en.wikipedia.org/wiki/Flush_toilet#Cultural_vari...

Nooit Geweten 13-09-2025

#117 De hartslag van de aarde: elke 26 seconden

Elke 26 seconden beweegt ergens op aarde iets met een flinke klap. Zo hard, dat het over de hele wereld gemeten kan worden. Een soort hartslag. Maar wat kan de oorzaak zijn? De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 30-08-2025

#116 Barry Marshall - geen stress

Nog niet zo lang geleden werd een maagzweer gezien als onbehandelbaar. De rest van je leven pilletjes slikken of leven met de pijn. Tot twee Australische artsen uitvonden dat de behandling helemaal niet ingewikkeld was. Je moest alleen even de consensus over maagzuur en bacteriën even...

Nooit Geweten 16-08-2025

#115 Centralia brandt nog 250 jaar

In Pennsylvania, USA, ligt een stadje waar als sinds de jaren 60 een brand woedt. Je ziet er weinig van, maar waarschijnlijk duurt het nog 250 jaar voordat de brand uitgewoed is. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 2-08-2025

#114 De wals

Aan het begin van de 19e eeuw werd in heel Europa een nieuwe dans populair. Een beschamend sensuele dans. De kranten spraken er schande van: de wals. Wat was daar zo scandaleus aan? Opmerking: de muziek die te horen is bij het verhaal over het ontstaan van de wals is gewoon een hedendaagse Tiroler...

Nooit Geweten 19-07-2025

#113 Maria Sybilla Merian

Een van de grondleggers van de entomologie, een van de weinige onafhankelijke bronnen over het leven in de kolonie Suriname onder de slavernij EN een succesvolle zelfstandige onderneemster. Maria Sybilla Merian was geobsedeerd door rupsen en hun metamorphose en wist, tegen alle druk van haar...

Nooit Geweten 5-07-2025

#112 Het immuunsysteem van bacteriën

Ons immuunsysteem is een ongelofelijk geavanceerd systeem. Zo ingewikkeld en subtiel dat we het maar gedeeltelijk begrijpen. Des te opmerkelijker dat heel eenvoudige levensvormen, zoals de E. Coli bacterie toch bijna altijd een eigen immuunsysteem hebben. Aanvulling Restrictie enzymen: het is niet...

Nooit Geweten 9-06-2025

#111a: Barbados-Grenada 1994

Een korte extra bonus aflevering met NOG een bijzonder verhaal van gamesmanship in de sport. Hoe vreemde spelregels ervoor zorgden dat het team van Barbados BEIDE doelen aanviel. Correctie: ik zeg in deze aflevering dat Barbados derde werd in het eindtoernooi. Klopt niet: ze werden derde in hun...

Nooit Geweten 24-05-2025

#111 Expres verliezen: gamesmanship

Soms is een toernooi zo slecht ontworpen dat sporters proberen expres een wedstrijd te verliezen. Is dat erg? Kunnen we het voorkomen? Of moeten we het gewoon omarmen? Geen fotopuzzel deze keer. Teun neemt een paar afleveringen...

Nooit Geweten 10-05-2025

#110 Bir Tawil

Een eigen onafhankelijke staat uitroepen, je ontworstelen aan het gezag van je land: klinkt aantrekkelijk, maar is minder makkelijk dan het lijkt. Je hebt eigenlijk een eigen territorium nodig. Maar alle land is al geclaimd. Alle land? Nee, niet helemaal... De fotopuzzel voor de volgende...

Nooit Geweten 26-04-2025

#109 Wikipedia hoaxes

Hoaxes - broodje-aap-verhalen - zijn niets nieuws. Maar wist je dat er ook op Wikipedia, toch onze beste bron voor "algemeen geaccepteerde waarheid", een heleboel hoaxes staan? De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 12-04-2025

#108 De moorden van Burke and Hare

De zegeningen van de wetenschap zijn talrijk. Maar soms gaat het ook helemaal mis. Zoals in de tijd dat de anatomie tot bloei kwam en de behoefte aan dode lichamen om in te snijden plotseling sterk groeide. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 29-03-2025

#107 Mummia

Waarom hebben we voor mummie eigenlijk zo'n eenvoudig, kort woord? En wist je dat aan vermalen mummie eeuwen lang een geneeskrachtige werking werd toegeschreven? Over de vele toepassingen van... mummie. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 15-03-2025

#106 Fordlândia

Wie vaardigheden heeft op gebied A, kan makkelijk gaan denken dat die overdraagbaar zijn naar andere gebieden. Zo dacht Henry Ford dat hij wel kon bedenken wat de beste manier was om rubber to produceren -- en om een betere maatschappij te organiseren --, aangezien hij toch ook de beste manier had...

Nooit Geweten 1-03-2025

#105 Weerstation Kurt

Over de enige militaire actie in Noord-Amerika van de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het plaatsen van een automatisch weerstation helemaal in het Noorden van Canada. https://en.wikipedia.org/wiki/Weather_Station_Kurt https://en.wikipedia.org/wiki/German_submarine_U-537 Verder vieren we...

Nooit Geweten 15-02-2025

#104 HeLa

Over de enorme postume impact van Henrietta Lacks, die zelf door kanker niet oud werd, maar wiens kanker miljoenen levens hielp redden. ERRATUM: in deze aflevering vertel ik dat het vaccin tegen het HPV virus voor meisjes is. Dat is NIET Zo. Mijn schuld. Het vaccin is voor zowel jongens als meisjes...

Nooit Geweten 1-02-2025

#103 De hemelschijf van Nebra

Deel 2 van het tweeluik. Deze keer rekenen we af met het cliché "Toen liepen wij hier nog rond in berenvellen". De Hemelschijf van Nebra, gevonden in 1999 in Duitsland, wordt gezien als één van de belangrijkste archeologische vondsten van de 20e eeuw. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 18-01-2025

#102 Het mechanisme van Antikythera

Meer dan honderd jaar geleden werden de resten van een mysterieus mechanisme opgevist uit de Middellandse Zee. Inmiddels weten we vrij precies wat het deed en dat veranderde onze kijk op de Oude Grieken en hun technologie. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 4-01-2025

#100d: Nicaraguaanse gebarentaal

Hier het vierde en laatste verhaal van een luisteraar bij het Nooit Geweten 100 event. Verteld op 17 november 2024 in de Theaterzaal van de Bibliotheek aan de Neude in Utrecht door Nieske den Heijer. Fotopuzzel...

Nooit Geweten 4-01-2025

#100c: Karel Marang van Ysselveere

Hier weer een verhaal van een luisteraar. Verteld op 17 november 2024 in de Theaterzaal van de Bibliotheek aan de Neude in Utrecht door Vincent Wever. Leeslijst: https://en.wikipedia.org/wiki/Alves_dos_Reis https://isgeschiedenis.nl/reportage/portugese-bankbiljetten-affaire-valsmunter-veroorzaakte...

Nooit Geweten 28-12-2024

Bonus: interview met Teun

Bij het Nooit Geweten 100 event werd Teun ook geïnterviewd over ALLES wat de echte fans graag zouden willen weten. Nog een opmerking achteraf: ik heb nog eens wat nagedacht over het onderwerp "geluidjes en muziekjes". Ik denk dat ik de achtergrondmuziek gewoon blijf doen, maar met geluidjes zal ik...

Nooit Geweten 21-12-2024

#101 Alexine Tinne

Alexine Tinne was een Nederlandse ontdekkingsreiziger. En een steenrijke erfgename die wat met haar leven probeerde te doen. Die iets probeerde te bereiken. Nog best lastig als je geld hebt als water. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 14-12-2024

Bonus: interview over Wikimedia/Wikipedia

Bij het Nooit Geweten 100 event ondervroeg Teun de penningmeester van het bestuur van Wikimedia Nederland, Bart Nieuwenhuis, over hoe Wikimedia eigenlijk werkt en hoe we er voor moeten zorgen dat Wikipedia een baken blijft van vrije, objectieve kennis voor iedereen. Foto's van het event...

Nooit Geweten 7-12-2024

#100b: John Paul Stapp, welke versnelling kan een mens aan?

Het tweede verhaal van een luisteraar. Verteld op 17 november 2024 in de Theaterzaal van de Bibliotheek aan de Neude in Utrecht door Sjoerd Boleij. Fotopuzzel over het onderwerp van de volgende aflevering...

Nooit Geweten 7-12-2024

#100a: Axolotls, de verborgen schat van Mexico

Hier het eerste verhaal van een luisteraar. Verteld op 17 november 2024 in de Theaterzaal van de Bibliotheek aan de Neude in Utrecht door Indigo Beers. Leeslijst: https://nl.wikipedia.org/wiki/Axolotl https://nl.wikipedia.org/wiki/Neotenie https://en.wikipedia.org/wiki/Chinampa Voor contact of...

Nooit Geweten 23-11-2024

#100 Honderd / Johannes Gutenberg

De honderdste aflevering. Een registratie van de opname voor live publiek in de Theaterzaal van de Utrechtse Bibliotheek aan de Neude. Foto's: https://podcast.nooitgeweten.net/fotos/100/index.html Over de oorsprong van ons woord 'honderd' EN over Gutenberg en wat hij nou precies...

Nooit Geweten 9-11-2024

#99 Herpesvirussen

Bijna alle volwassenen hebben er wel één onder de leden: een herpes virus. En je komt er nooit meer helemaal van af. En dat komt door de speciale truuk die alle herpes virussen kunnen: verstoppen. De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/a4/a4068a28ce/index.html Nooit...

Nooit Geweten 26-10-2024

#98 Bananen

Er zijn heel veel soorten bananen in de wereld, maar ALLE bananen in onze supermarkt zijn hetzelfde. Echt genetisch identiek. Waarom? Commercie en logistiek. En nu gaat onze soort banaan ook nog uitsterven! De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 14-10-2024

#97 Japanse auto's in Japan

Japanse auto's in Japan zijn niet de Japanse auto's die we hier op de weg zien. Er zijn super-luxueuze Rolls Royce-achtige Toyota's, maar ook kei cars: micro-autootjes in leuke speelgoedauto-vormen. Waarom hebben we die hier niet? De fotopuzzel voor de volgende aflevering...

Nooit Geweten 28-09-2024

#96 Lady Godiva

Misschien ken je de naam Godiva van doosjes bonbons of uit een liedje. Maar wie was die lady eigenlijk en hoeveel is er waar van de legende over haar protest tegen hoge belastingen? Het wikipedia spel waarover ik vertelde in de intro vind je hier...

Nooit Geweten 14-09-2024

#95 De emoe oorlog

Hoe het Australische leger de oorlog verklaarde aan een van hun meest zachtaardige inheemse diersoorten en... verloor. Ik vergat het in de uitzending te melden, maar dit onderwerp werd getipt door Thijs Kokken. De fotopuzzel voor de volgende aflevering...